AI ไม่ได้แค่ตอบคำถามเราเท่านั้น แต่กำลังตัดสินเราไปด้วยเหมือนกัน

แชตบอต AI น่าจะเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่หลายคนใช้งานเป็นประจำทุกวันในปัจจุบัน แต่มีงานวิจัยที่น่าสนใจพบว่า AI ไม่ได้แค่ตอบคำถามเราเท่านั้น แต่กำลังตัดสินเราไปพร้อม ๆ กันด้วย

มีงานวิจัยใหม่ที่พบว่า แชตบอต AI โมเดลต่าง ๆ ไม่ได้แค่ตอบคำถามเราเฉย ๆ เท่านั้น แต่ระบบเหล่านี้ยังตัดสินมนุษย์คล้าย ๆ กับที่มนุษย์ตัดสินใจเรื่องความเชื่อใจซึ่งกันและกันด้วย แต่ด้วยเงื่อนไขที่มีความเฉพาะ โจทย์ของการวิจัยนี้คือ AI และมนุษย์จะถูกมอบหมายให้ตัดสินใจเกี่ยวกับสถานการณ์ที่อาจเกิดขึ้นในชีวิตอย่าง การตัดสินใจจำนวนเงินที่ให้ธุรกิจขนาดเล็กยืม, การตัดสินใจว่าจะเชื่อใจคนที่มาดูแลเด็กคนนี้หรือไม่, การให้คะแนนเจ้านาย และการตัดสินใจว่าจะบริจาคเงินเท่าไหร่ให้กับผู้ก่อตั้งองค์กรไม่แสวงหาผลกำไร

นักวิจัยได้ทดสอบโมเดล AI อย่าง ChatGPT ของ OpenAI และ Gemini ของ Google เกี่บวกับการตัดสินใจกว่า 43,000 ครั้ง พร้อมกับการตัดสินใจโดยมนุษย์กว่า 1,000 ครั้ง เพื่อเปรียบเทียบว่าการติดสินใจจากโมเดล AI และมนุษย์มีความแตกต่างกันอย่างไร

ผลที่ออกมาคือ มนุษย์และ AI ต่างให้ความเชื่อใจคนที่ดูเหมือนจะมีความสามารถสูงมากกว่า มีความซื่อสัตย์ และมีจิตสำนึกที่ดี ซึ่งการค้นพบนี้เป็นข้อบ่งชี้ว่าโมเดล AI อาจเข้าใจองค์ประกอบพื้นฐานของความเชื่อใจที่มนุษย์ใช้ ได้แก่ ความสามารถ ความซื่อสัตย์สุจริตและความเมตตา

แต่ทั้ง 2 มีวิธีการตัดสินใจที่แตกต่างกัน

แม้ว่าผลลัพธ์จะออกมาเหมือนกัน แต่กระบวนการคิดหรือการตัดสินนั้นมีส่วนที่แตกต่างกันอยู่ มนุษย์ตัดสินความพอใจหรือความประทับใจในตัวคนอื่น ๆ โดยการผสมผสานหลายประเด็นเข้าด้วยกันจนกลายเป็นการตัดสินใจตามสัญชาตญาณ ในขณะที่ AI จะไม่ได้ใช้การตัดสินแบบเดียวกัน

ด้าน AI มีการตัดสินที่เข้มข้นกว่า ใช้หลักเกณฑ์ เป็นระบบและมีแบบแผน ซึ่งมีความสม่ำเสมอ แต่ขาดความเป็นมนุษย์ไปอย่างสิ้นเชิง โดย AI จะให้คะแนนไปตามหมวดหมู่ที่สำคัญอย่าง ความสามารถ ความซื่อสัตย์ และความเมตตา เหมือนเราทำตารางขึ้นมาแล้วแบ่งช่องให้คะแนน ซึ่งนักวิจัยระบุว่า การตัดสินของ AI นั้นถือว่ามีความเข้มงวด

ที่น่าสนใจคือเรื่องอคติ ซึ่งผู้ทำวิจัยระบุว่ามนุษย์มีอคติแน่นอนแบบไม่ต้องสงสัย แต่สำหรับ AI มีอคติที่เป็นระบบมากกว่ามนุษย์ และบางครั้งก็มีอิทธิพลมากกว่าด้วย อคติของมนุษย์และ AI มีความแตกต่างกันอย่างชัดเจน อคติของมนุษย์มักเป็นผลจากความรู้สึกสัญชาตญาณอันเป็นจริงและการพิจารณาเพียงครั้งเดียว ในขณะที่อคติของ AI เกิดจากกลไกที่เป็นระบบและสามารถทำซ้ำได้อย่างต่อเนื่อง

นักวิจัยเตือนว่าเราต้องเปลี่ยนวิธีคิดเกี่ยวกับ AI ใหม่ คำถามตอนนี้ไม่ใช่แค่เรายังเชื่อใจใน AI ได้หรือไม่ แต่สิ่งที่ต้องถามคือเราเข้าใจว่า AI เชื่อใจและตัดสินใจเกี่ยวกับเราได้ดีขนาดไหน และตอนนี้มนุษย์เข้าใจกระบวนการการตัดสินใจของมันจริง ๆ หรือไม่

ที่มา Independent

วัชรกุล พัฒนาประทีป