นักวิจัยทดลองใช้อัลตราซาวด์สร้าง “กลิ่น” ในสมอง มิติใหม่ของประสบการณ์ VR

การสัมผัสประสบการณ์ VR ที่สมจริงเหมือนในภาพยนตร์ Sci-fi อาจไม่ใช่แค่ฝัน เมื่อเหล่านักวิจัยกำลังทดลองใช้ ‘คลื่นอัลตราซาวด์’ เพื่อกระตุ้นการรับกลิ่นโดยตรงในสมอง โดยไม่ต้องพึ่งสารเคมี ตลับกลิ่นหรือการปล่อยกลิ่นในอากาศ หรือ “ยุค VR ที่สามารถสัมผัสกลิ่นได้จริง” อาจจะอยู่ใกล้กว่าที่เราคาดคิด

สำหรับเทคโนโลยีนี้ เลือกที่จะกระตุ้น ‘Olfactory bulb’ หรือส่วนของสมองที่ประมวลผลกลิ่นโดยตรง ซึ่งจะมาลบจุดอ่อนของเทคโนโลยี VR ในปัจจุบันที่เน้นด้านภาพ และเสียงเป็นหลัก แม้จะมีการพัฒนาระบบการสัมผัสที่สมจริง (haptics) อยู่บ้าง แต่เรื่องกลิ่นกลับแทบไม่มีใครสนใจที่จะพัฒนาต่อ ทั้งที่สามารถเชื่อมโยงกับความทรงจำ และอารมณ์ของมนุษย์ได้อย่างลึกซึ้ง เหมือนเวลาที่เราได้กลิ่นคุ้นเคยจากอาหารจานโปรด หรือบ้านเก่าในช่วงเวลาวัยเด็ก

ที่ทำให้กลิ่นมีความสำคัญก็มาจากข้อจำกัดทางชีววิทยา สัญญาณกลิ่นจะถูกส่งตรงไปยังระบบลิมบิก (Limbic system) รวมถึงส่วน Hippocampus ของสมองโดยไม่ผ่านกระบวนการบูรณาการระดับสูง ทำให้กลิ่นสามารถกระตุ้นความทรงจำได้ทันที ซึ่งเป็นสิ่งที่ VR ในปัจจุบันยังทำไม่ได้

ระบบดังกล่าวจึงมีแนวคิดที่ว่าแทนที่จะสร้างกลิ่นในอากาศ ก็เปลี่ยนไปใช้วิธีกระตุ้นสมองโดยตรงเสียเลย ด้วยคลื่นอัลตราซาวด์ผ่านกะโหลกศีรษะไปยังส่วน Olfactory bulb ที่แม้แต่ในสัตว์ก็ยังไม่เคยมีการทดลองมาก่อน

การใช้งานจะติดตั้งอุปกรณ์ไว้ในส่วนหน้าผาก และใช้วัสดุคล้ายเจลเพื่อช่วยเพิ่มความสบาย ซึ่งที่ต้องทำแบบนี้ก็เพราะ Olfactory bulb นั้นอยู่ด้านหลังโพรงจมูกส่วนบน ทำให้เข้าถึงได้ยากจากภายนอก อีกทั้งคลื่นอัลตราซาวด์เดินทางผ่านอากาศได้ไม่ดีนัก จึงต้องติดอุปกรณ์ไว้บนใบหน้านั่นเอง

หลังจากปรับจูนองศาการยิงคลื่น รวมไปถึงความถี่ และจังหวะของตัวอุปกรณ์แล้ว ผู้เข้าร่วมในการทดลองรายงานว่า สามารถ “สัมผัสถึงกลิ่นได้อย่างชัดเจน” และ “ความรู้สึกที่คล้ายกับกลิ่น” เช่น กลิ่นอากาศสดชื่น โอโซน ไม้ไหม้ และกลิ่นอินทรีย์ที่กำลังเน่าสลาย

ทีมวิจัยพบความแตกต่างระหว่างสองแบบนี้ คือกลิ่นที่ชัดเจนจะมีความคมชัด และเหมือนระบุตำแหน่งได้ ขณะที่ความรู้สึกคล้ายกลิ่นจะอ่อนกว่า และเกิดช้ากว่า บางคนยังรู้สึกเหมือนมีอาการจั๊กจี้เล็กน้อยบนใบหน้าจากการใช้งาน นอกจากนี้การหายใจยังมีผลต่อการรับรู้ โดยการสูดหายใจเบา ๆ ยังพบว่าสามารถช่วยให้สัมผัสกับกลิ่นได้อย่างชัดเจนมากขึ้นอีกด้วย

เทคโนโลยีนี้อาจเป็นอีกก้าวใหญ่สำหรับวงการ VR ก็เป็นได้ แทนที่จะต้องสังเคราะห์กลิ่นขึ้นมาใหม่ ที่ต้องใช้วัสดุรวมถึงอุปกรณ์ที่มากมาย การเขียนสัญญาณเข้าสู่สมองโดยที่ไม่ต้องผ่าตัดอาจเป็นอะไรที่ง่ายมากกว่า ซึ่งในอนาคตอาจต่อยอดไปได้ไกลมากกว่าการรับกลิ่นสำหรับ VR สู่การใช้งานรูปแบบอื่น แต่รวมถึงสื่อบันเทิง การแพทย์ หรือแม้แต่ประสบการณ์ดิจิทัลรูปแบบใหม่ในอนาคต

อย่างไรก็ตาม กว่าจะถึงจุดนั้นก็ยังมีหลายปัจจัยที่ต้องพัฒนาเพิ่มเติม ทั้งในเรื่องความแม่นยำ ความปลอดภัย และการทำให้ตัวอุปกรณ์สามารถใช้งานได้จริงในชีวิตประจำวัน หากสามารถย่อขนาด และปรับให้ใช้งานได้สะดวกมากขึ้น ก็มีโอกาสที่จะถูกนำไปใช้ในหลากหลายภาคอุตสาหกรรม

ที่มา: Techspot

บดินทร์ ตันวิเชียร

'ช่างภาพ' ที่เขียนคอนเทนต์ได้ หาเงินซื้อเปียกให้แมว 3 ตัว ที่บ้าน