ETDA ลุยแก้ปม “ค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์มแพง” คลอดคู่มือคุมเข้มความโปร่งใส-เป็นธรรม กขค. ฮึ่ม! ไม่ทำตามระวังโดนเรียกสอบ

ในงานเสวนา DPS TRUST EVERY CLICK: เคลียร์ชัด ‘เงื่อนไขค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2026 สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) เดินหน้าแก้ปัญหาค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์มดิจิทัลที่มีแนวโน้มปรับตัวสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง จนส่งผลกระทบต่อทั้งผู้ประกอบการและผู้บริโภค จึงได้ประกาศใช้ “คู่มือการดูแลเพื่อให้เกิดความโปร่งใสและเป็นธรรมในการคิดค่าธรรมเนียมของบริการแพลตฟอร์มดิจิทัล” เพื่อใช้เป็นกลไกสร้างบรรทัดฐานใหม่ในการจัดเก็บค่าธรรมเนียมให้เป็นธรรมและตรวจสอบได้ ขณะที่คณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) ส่งสัญญาณเตือน หากแพลตฟอร์มเมินหลักเกณฑ์และเข้าข่ายใช้อำนาจผูกขาด อาจถูกเรียกสอบสวนและดำเนินการทางกฎหมายได้

ที่ผ่านมาผู้ประกอบการต้องเผชิญกับปัญหาการปรับเปลี่ยนนโยบายและค่าธรรมเนียมของแพลตฟอร์มอย่างกะทันหัน โดยไม่มีการแจ้งล่วงหน้า ข้อมูลจากการสำรวจของสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) ระบุว่า แม้ค่าธรรมเนียมเบื้องต้นบนแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซจะอยู่ที่ประมาณ 16% แต่เมื่อรวมกับ “ต้นทุนแฝง” อื่นๆ เช่น ค่าโฆษณา หรือค่าเข้าร่วมโปรโมชั่น ต้นทุนที่แท้จริงอาจพุ่งสูงถึง 35-39% ซึ่งท้ายที่สุดภาระเหล่านี้จะถูกผลักไปสู่ผู้บริโภคปลายทางผ่านราคาสินค้าที่แพงขึ้น

ชูคู่มือใหม่ ดูแลโครงสร้างราคาให้โปร่งใส-ไม่เก็บซ้ำซ้อน

เพื่อแก้ปัญหาดังกล่าว ETDA จึงได้ออกคู่มือฉบับใหม่เพื่อเป็นแนวปฏิบัติที่ดีให้กับแพลตฟอร์ม โดยมุ่งเน้นใน 2 หลักการสำคัญ ได้แก่

• หลักความโปร่งใส: แพลตฟอร์มต้องรวบรวมรายการค่าธรรมเนียมไว้ในที่เดียว เพื่อให้ง่ายต่อการทำความเข้าใจ ต้องสามารถอธิบายโครงสร้างต้นทุนได้อย่างสมเหตุสมผล และ ต้องแจ้งล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 15 วัน หากมีการเปลี่ยนแปลงค่าธรรมเนียม พร้อมเปิดช่องทางรับฟังความคิดเห็น เพื่อให้ร้านค้าได้มีเวลาปรับตัว
• หลักความเป็นธรรม: คู่มือได้แบ่งค่าธรรมเนียมออกเป็น 2 ส่วนหลัก เพื่อป้องกันการคิดค่าธรรมเนียมซ้ำซ้อน
  • ค่าธรรมเนียมพื้นฐาน (Compulsory Fee): เป็นส่วนที่จำเป็นต่อการให้บริการ เช่น ค่าคอมมิชชัน หรือค่าระบบชำระเงิน ซึ่งต้องตั้งราคาโดยอิงต้นทุน และต้องมีการรับประกันสิทธิขั้นต่ำ โดยห้ามลดทอนสิทธิหากผู้ใช้งานไม่ซื้อบริการเสริม
  • ค่าธรรมเนียมบริการเสริม (Additional Fee): เป็นทางเลือกเพื่อเพิ่มโอกาสทางธุรกิจ เช่น ค่าโฆษณา ซึ่งต้องตั้งราคาตามมูลค่าที่ได้รับและต้องเป็นความสมัครใจ ซื้อแยกได้โดยไม่มีเงื่อนไขผูกมัด

กขค. เตือน หากเอาเปรียบเกินสมควร พร้อมใช้กฎหมายจัดการ

ทางด้านสำนักงานคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) ระบุว่า แม้ภาครัฐจะไม่ต้องการเข้าไปแทรกแซงกลไกตลาดด้วยการกำหนดเพดานราคา เนื่องจากแต่ละแพลตฟอร์มมีต้นทุนที่ต่างกัน แต่กขค. จะเฝ้าระวังพฤติกรรมการแข่งขันอย่างใกล้ชิด

กขค. เน้นย้ำว่า หากแพลตฟอร์มยึดถือแนวทางตามคู่มือของ ETDA ที่มีความโปร่งใสและเป็นธรรม ก็จะช่วยลดความเสี่ยงในการทำผิดกฎหมาย แต่ในทางกลับกัน หากแพลตฟอร์มใดเพิกเฉย มีการตั้งราคาค่าธรรมเนียมที่สูงเกินสมควร หรือกำหนดราคาต่ำกว่าต้นทุนเพื่อกำจัดคู่แข่ง หรือมีการรวมหัวกันตั้งราคาตามกันโดยไม่มีเหตุผลอันควร พฤติกรรมเหล่านี้จะหลุดจากกรอบของความเป็นธรรมและเข้าข่ายความผิดตาม พ.ร.บ. การแข่งขันทางการค้า ซึ่ง กขค. มีอำนาจเต็มที่ในการลงพื้นที่แสวงหาข้อเท็จจริง และเรียกแพลตฟอร์มเข้ามาสอบสวนเพื่อดำเนินคดีทางกฎหมายต่อไป

การผลักดันคู่มือฉบับนี้ของ ETDA จึงเปรียบเสมือน “เกราะป้องกันด่านแรก” ที่นอกจากจะช่วยลดปัญหาข้อพิพาทระหว่างแพลตฟอร์มและผู้ใช้งานแล้ว ยังเป็นการยกระดับระบบนิเวศดิจิทัลไทยให้เติบโตได้อย่างยั่งยืน โดยไม่มีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งถูกเอารัดเอาเปรียบ

ดาวน์โหลดคู่มือการดูแลเพื่อให้เกิดความโปร่งใสและเป็นธรรมในการคิดค่าธรรมเนียมของบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลได้ที่นี่

เอกพล ชูเชิด

บรรณาธิการ CEEi ดูแลเนื้อหาด้านเทคโนโลยี Gadget ทุกประเภท