ETDA กางแผนกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัล ทั้งค้าขายออนไลน์, เรียกรถ, เช่าห้องรายวัน ยกระดับความปลอดภัยทุกคลิก

สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) จัดงาน ETDAxPress: BEING BEYOND TRUST เพื่อสรุปผลการดำเนินงานและทิศทางการกำกับดูแลบริการแพลตฟอร์มดิจิทัล (DPS) ตามพระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัล
ที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 โดยเผยว่าปัจจุบันมีแพลตฟอร์มแจ้งข้อมูลธุรกิจแล้วถึง 2,056 แพลตฟอร์ม พร้อมเดินหน้าขยายกลไกร่วมกำกับ ใน 3 มิติสำคัญเพื่อคุ้มครองผู้บริโภคชาวไทย

มิติที่ 1: สินค้าหรือบริการที่ต้องปฏิบัติตามมาตรฐาน

เน้นการกำกับดูแลสินค้าในแพลตฟอร์มขายสินค้าออนไลน์หรือ Online Marketplace ที่ต้องมีมาตรฐาน มอก. และ อย. โดยมี 21 แพลตฟอร์มตามมาตรา 18(2) ที่เริ่มมีผลบังคับใช้เกณฑ์เข้มข้นเมื่อวันที่ 31 ธันวาคม 2568 แพลตฟอร์มต้องมีระบบ “Notice and Take Down” เพื่อจัดการสินค้าไม่ได้มาตรฐานภายในเวลาที่กำหนด ซึ่งผลตอบรับจากผู้ประกอบการบางรายแจ้งว่าปริมาณสินค้าบนแพลตฟอร์มมีจำนวนมหาศาล (บางร้านมีกว่า 2,000 รายการ) ทำให้การตรวจสอบมาตรฐานสินค้าทำได้ไม่ทันทีและเป็นภาระแก่ร้านค้า ซึ่งก็เป็นฟีดแบ็กที่ทาง ETDA เก็บมาปรับปรุงรูปแบบการบังคับใช้

ในส่วนของ Ride Sharing มุ่งเน้นการนำคนขับและรถเข้าสู่ระบบที่ถูกต้อง โดยมีการเปิดระบบ Driver Verify ซึ่งมีผู้ลงทะเบียนแล้วกว่า 27,952 ราย แต่ก็มีปัญหาบ้างในเรื่องค่าเบี้ยประกันภัยรถสาธารณะที่สูง และข้อจำกัดของบริษัทลีสซิ่งในการให้นำรถไปใช้บริการสาธารณะ รวมถึงข้อกฎหมายเรื่องขนาด CC ของรถจักรยานยนต์ ปัจจุบันจึงมีการขยายเวลาบังคับใช้ประกาศ Ride Sharing ออกไปจนถึง 31 มีนาคม 2569 เพื่อแก้ไขปัญหาเหล่านี้

อีกส่วนที่ ETDA เข้าไปดูแลคือ Space Sharing หรือการปล่อยเช่าห้องระยะสั้นผ่านแพลตฟอร์ม ซึ่งอยู่ระหว่างการศึกษาร่วมกับกรมการปกครองเพื่อกำหนดหน้าที่ของแพลตฟอร์มเช่าที่พักระยะสั้นให้สอดคล้องกับความปลอดภัยและกฎหมายเฉพาะ ซึ่งปัจจุบันติดข้อจำกัดของกฎหมายอาคารชุดและกฎหมายโรงแรมเดิมที่ยังไม่รองรับการเช่ารายวันในบางรูปแบบ

มิติที่ 2: ค่าธรรมเนียมและการแข่งขันที่เป็นธรรม

จากประเด็นเรื่องค่าคอมมิชชั่นในแพลตฟอร์มค้าขายออนไลนืที่พุ่งสูงขึ้นเรื่อย ๆ ETDA กำลังศึกษาความโปร่งใสและเป็นธรรมในการคิดค่าธรรมเนียม เพื่อให้ผู้ขายทราบรายละเอียดค่าใช้จ่ายและบริการขั้นต่ำที่จะได้รับ ควบคู่ไปกับการประสานหน่วยงานที่มีอำนาจทางกฎหมายเพื่อพิจารณาการควบคุมราคาในอนาคต โดยจากการตรวจสอบเบื้องต้นพบข้อเท็จจริงว่า

• มีผู้ค้าบางกลุ่มให้ข้อมูลและหลักฐานว่าถูกเรียกเก็บค่าคอมมิชชันสูงถึง 30-40%
• ปัญหาค่าธรรมเนียมไม่ได้กระทบกับทุกประเภทสินค้าเท่ากัน เช่น กลุ่มผู้ขายแอร์มองว่าคุ้มค่าเมื่อเทียบกับการเช่าพื้นที่ในห้างสรรพสินค้า

ผลการศึกษาของ ETDA ได้แบ่งค่าธรรมเนียมออกเป็น 2 กลุ่ม เพื่อหาแนวทางกำกับดูแลที่เหมาะสม:

• กลุ่มที่ต้องจ่าย (Mandatory): เช่น ค่าธรรมเนียมการชำระเงิน (Payment fee) หรือค่าคอมมิชชัน ซึ่งหากไม่จ่ายจะขายของบนแพลตฟอร์มไม่ได้
• กลุ่มที่เลือกจ่ายได้ (Optional): เช่น ค่าการตลาดหรือแคมเปญต่างๆ

ETDA มีแนวคิดว่าหากเป็นค่าธรรมเนียมที่บังคับจ่าย แพลตฟอร์มควรต้องมีบริการขั้นต่ำให้แก่ผู้ขาย เช่น ต้องรับประกันว่าสินค้าที่ลงขายจะถูกมองเห็นไม่ใช่จ่ายไปแล้วแต่ไม่มีใครเห็นสินค้าเลย

ในส่วนของการขนส่ง ที่มีข้อร้องเรียนว่าแพลตฟอร์มขายสินค้ารายใหญ่ไม่จ่ายงานให้ขนส่งสินค้ารายอื่น ๆ ที่ไม่ใช่บริษัทลูกของแพลตฟอร์ม มติคณะกรรมการธุรกรรมฯ (คธอ.) เห็นสมควรให้สำนักงานคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) เป็นหน่วยงานหลักในการกำกับดูแล เนื่องจากเป็นมิติการแข่งขันทางการค้าโดยตรง ซึ่งน่าจะเห็นความคืบหน้าในไตรมาสแรกของปี 2569 นี้

มิติที่ 3: การป้องกันการฉ้อโกงออนไลน์ (Online Fraud)

หนึ่งในภารกิจหลักที่ ETDA ให้ความสำคัญในการกำกับดูแลภายใต้กฎหมาย DPS เพื่อลดปัญหาอาชญากรรมทางเทคโนโลยี โดยเฉพาะการหลอกลวงผ่านสื่อสังคมออนไลน์ โดย ETDA อยู่ระหว่างการผลักดัน (ร่าง) ประกาศ คธอ. เรื่อง มาตรการเพื่อป้องกันอาชญากรรมทางเทคโนโลยีสำหรับผู้ให้บริการสื่อสังคมออนไลน์ ซึ่งดำเนินการภายใต้ พ.ร.ก. มาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี (หรือ พ.ร.ก. บัญชีม้า) โดยมีมาตรการเชิงป้องกันที่สำคัญคือ:

• การพิสูจน์และยืนยันตัวตน (KYC): กำหนดให้แพลตฟอร์มต้องระบุตัวตนผู้ใช้และผู้ลงโฆษณาได้ รวมถึงต้องมีการยืนยันช่องทางการติดต่อที่ชัดเจน
• การประเมินตามระดับความเสี่ยง:
  • ระดับทั่วไป: ใช้วิธีการพิสูจน์ตัวตนที่ทำได้ง่าย เช่น การเซลฟี่คู่กับบัตรประชาชน
  • ระดับความเสี่ยงสูง: สำหรับผู้ลงโฆษณาที่เคยมีประวัติถูกแจ้งเตือนหรือถูกนำเนื้อหาออก เพราะเข้าข่ายหลอกลวง จะต้องถูกตรวจสอบตัวตนอย่างเข้มข้นขึ้น
• การตรวจสอบและกลั่นกรองเนื้อหา: แพลตฟอร์มต้องมีระบบตรวจสอบโฆษณาหรือเนื้อหาก่อนเผยแพร่เพื่อลดโอกาสในการหลอกลวง
• การระงับเนื้อหาอย่างรวดเร็ว (Notice and Take Down): เมื่อได้รับแจ้งจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องว่ามีเนื้อหาเข้าข่ายความผิด แพลตฟอร์มต้องดำเนินการระงับหรือปิดกั้นเนื้อหาดังกล่าวโดยเร็วที่สุด

กลไกการร่วมกำกับและกำกับดูแลตนเอง (Self-Regulation)

นอกเหนือจากข้อบังคับตามกฎหมาย ETDA ยังส่งเสริมให้เกิดความร่วมมือในลักษณะการกำกับดูแลตนเอง เพื่อจัดการสินค้าและเนื้อหาที่มีความเสี่ยงสูง

• มุ่งเน้นไปที่สินค้าที่มักถูกใช้ในการฉ้อโกงหรือผิดกฎหมายชัดเจน เช่น ซิมบ็อกซ์ (Sim Box), ปืน และบุหรี่ไฟฟ้า ซึ่งต้องอาศัยกลไกการแจ้งเตือนและนำออกที่รวดเร็วกว่าปกติ
• การจัดทำ Workshop ร่วมกับแพลตฟอร์ม e-Marketplace และ Social Media เพื่อกำหนดมาตรฐานขั้นต่ำในการคัดกรองร้านค้าและจัดการเมื่อพบการกระทำผิดซ้ำ เพื่อป้องกันไม่ให้มิจฉาชีพกลับมาเปิดร้านใหม่ได้อีก

การบังคับใช้กับแพลตฟอร์มต่างชาติและข้อจำกัด

เนื่องจากการฉ้อโกงส่วนใหญ่มักเกิดขึ้นบนแพลตฟอร์มต่างชาติ ETDA จึงมีแนวทางดำเนินการดังนี้:

• แพลตฟอร์มต่างชาติต้องแต่งตั้ง ผู้ประสานงานในราชอาณาจักร ทำให้เจ้าหน้าที่สามารถส่งคำสั่งระงับเนื้อหาหรือขอข้อมูลได้รวดเร็วขึ้น
• ต้องจัดการที่ต้นเหตุ แม้แพลตฟอร์มส่วนใหญ่จะให้ความร่วมมือในการนำเนื้อหาออก แต่การระบุตัวโจรยังมีข้อจำกัดด้านกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลระหว่างประเทศและที่ตั้งของข้อมูล ซึ่งก็เป็นเรื่องที่ต้องหาแนวทางการทำงานให้รวดเร็วขึ้นต่อไป
• หากให้บริการโดยไม่แจ้งข้อมูล มีโทษปรับไม่เกิน 100,000 บาท จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือทั้งจำทั้งปรับ หากไม่ปฏิบัติตามเกณฑ์ เจ้าหน้าที่จะสั่งให้แก้ไขภายใน 90 วัน หากเพิกเฉยจะถูกสั่งระงับการให้บริการและเพิกถอนการรับแจ้ง

โดย ETDA มีแผนจะจัดทำ Content Moderation Workshop เพื่อกำหนดแนวทางและ Use case ในการจัดการเนื้อหาที่มีความเสี่ยง (รวมถึงประเด็นการฉ้อโกง การคุกคาม และเนื้อหาที่ไม่เหมาะสม) เพื่อยกระดับความปลอดภัยออนไลน์ ให้เห็นผลเป็นรูปธรรม โดยมุ่งเน้นให้ประชาชนสามารถตรวจสอบสถานะของผู้ประกอบธุรกิจได้ผ่านทะเบียนการรับแจ้งของ ETDA เพื่อสร้างความมั่นใจก่อนใช้บริการ