ยิ่งคนใช้ AI มากเท่าไหร่ ก็ยิ่งมีแนวโน้มที่จะประเมินความสามารถของตนเองสูงเกินไปมากขึ้นเท่านั้น

มนุษย์มักประเมินความสามารถของตนเองผิดเมื่อถูกถามว่าเราสามารถทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ดีมากแค่ไหน แนวโน้มนี้เป็นปรากฏการณ์สากล และเห็นได้ชัดที่สุดในกลุ่มคนที่มีความสามารถต่ำซึ่งมักจะมีความมั่นใจในตนเองสูงเกินจริง ในขณะที่คนที่มีความสามารถสูงกลับมักประเมินความสามารถขงตนเองต่ำกว่าความเป็นจริง สิ่งนี้เรียกว่า Dunning-Kruger Effect

อย่างไรก็ตาม งานวิจัยล่าสุดจากมหาวิทยาลัยอัลโต ประเทศฟินแลนด์ ร่วมกับนักวิจัยจากเยอรมนีและแคนาดา พบว่า การใช้ AI โดยเฉพาะแชตบอตทั่วไปกลับทำให้ผู้ใช้งานไม่สามารถประเมินความสามารถของตัวเองได้ดีขึ้น

ในการทดลอง นักวิจัยให้ผู้เข้าร่วมกว่า 500 คน ทำโจทย์การใช้เหตุผลเชิงตรรกะจากข้อสอบ LSAT โดยครึ่งหนึ่งสามารถใช้ ChatGPT ช่วยตอบคำถามได้ หลังจากนั้น ผู้เข้าร่วมทุกคนถูกสอบถามเกี่ยวกับความรู้ด้าน AI และให้ประเมินผลการทำงานของตนเอง พร้อมทั้งมีรางวัลพิเศษสำหรับผู้ที่ประเมินได้ตรงกับความเป็นจริง

ผลการศึกษาพบว่า ทุกคนที่ใช้ ChatGPT ช่วยแก้ปัญหา ไม่ว่าจะมีทักษะระดับใด ต่างมีแนวโน้มจะเชื่อมั่นในคุณภาพของคำตอบที่ได้จาก ChatGPT มากเกินไป โดยเฉพาะผู้ที่มีประสบการณ์หรือความคุ้นเคยกับ AI สูงกลับยิ่งประเมินผลการทำงานของตนเองสูงเกินจริง นักวิจัยคาดหวังในตอนแรกว่า เมื่อผู้คนมีความรู้ด้าน AI มากขึ้น จะสามารถประเมินความสามารถของตนเองได้แม่นยำขึ้น แต่ผลลัพธ์กลับตรงกันข้าม ผู้เข้าร่วมการทดลองไม่สามารถประเมินความสามารถของตัวเองได้

ประเด็นสำคัญคือ ผู้เข้าร่วมงานวิจัยที่ใช้ ChatGPT มักเลือกเชื่อคำตอบแรกจาก AI ในทันทีโดยไม่มีการตรวจสอบหรือไตร่ตรองเพิ่มเติม ซึ่งการเชื่อ AI ไปในทันทีเลย ทำให้เกิด cognitive offloading หรือลดการใช้เหตุและผลของตนเอง ส่งผลให้ metacognitive monitoring หรือการวิเคราะห์อย่างมีวิจารณญาณถึงวิธีคิดของตนเองลดลงไปด้วย ทำให้สุดท้ายแล้ว เราไม่สามารถประเมินความสามารถของตัวเองได้

นักวิจัยเตือนว่า นี่ถือเป็นเรื่องที่น่ากังวลเพราะ AI กำลังทำให้ช่องว่างระหว่างคนที่เก่งและไม่เก่งกำลังแคบลงเรื่อย ๆ ทุกคนมีแนวโน้มที่จะประเมินตัวเองสูงเกินจริงมากยิ่งขึ้น งานวิจัยชิ้นนี้สอดคล้องกับข้อเสนอของ Royal Society ที่ชี้ว่า การพัฒนาและการเรียนรู้เกี่ยวกับ AI ควรเน้นการคิดเชิงวิพากษ์ควบคู่ไปกับทักษะทางเทคนิค เพื่อให้ผู้ใช้งานสามารถใช้ AI ได้อย่างมีวิจารณญาณ ให้รู้ถึงขีดจำกัดของทั้งเทคโนโลยีและตนเองอย่างเหมาะสม

ที่มา LiveScience

วัชรกุล พัฒนาประทีป